W 2026 roku mija 80 lat od utworzenia w Barcelonie placówki opiekuńczej dla polskich dzieci, które w czasie II wojny światowej poddawane były germanizacji przez hitlerowskie władze. Z okazji tej rocznicy Instytut Cervantesa w Warszawie we współpracy z łódzkim Muzeum Polskich Dzieci – ofiar totalitaryzmu organizuje cykl wydarzeń upamiętniających.
Szacuje się, że procesem zniemczania objęto około 200 tysięcy młodych Polaków, najczęściej kilkulatków przymusowo zabranych rodzicom. W specjalnych ośrodkach germanizacyjnych na terenie okupowanej Polski poddawano je indoktrynacji i uczono języka niemieckiego. Po wojnie polskie władze na uchodźstwie w Londynie oraz Polski Czerwony Krzyż (PCK) odnalazły około 30 tysięcy porwanych przez nazistów dzieci. Większość z nich szybko wróciła do ojczyzny, a niewielka część nadal przebywała w obozach dla uchdźców na terenie Austrii i Niemiec. To właśnie dla nich utworzono w 1946 roku centrum opieki w Barcelonie.
Wychowankowie tego ośrodka pochodzili głównie z regionu łódzkiego i ze Śląska. Mimo wcześniejszych wysiłków germanizacyjnych stosunkowo szybko odzyskali polską tożsamość. Ci, których rodziny się odnalazły, powrócili do kraju, a pozostali rozproszyli się po świecie. Najliczniejszą grupę młodych Polaków przyjęły władze hrabstwa Buffalo w Stanach Zjednoczonych. Placówka w Barcelonie działała 10 lat, do 1956 roku, otrzymując wsparcie Polskiego Rządu na Uchodźstwie, międzynarodowych organizacji pomocowych oraz władz hiszpańskich.
Nasz program upamiętniający jej działalność kreuje przestrzeń pamięci, dialogu i refleksji nad jednym z najważniejszych przejawów międzynarodowej solidarności podczas II wojny światowej oraz nad relacjami hiszpańsko-polskimi w tym kontekście historycznym.
Zaplanowany cykl obejmuje dwa komentowane pokazy filmowe, które z różnych perspektyw podejmują temat doświadczenia dziecięcego uchodźstwa oraz osobistych i zbiorowych traum, jakie wojna pozostawiła w kilku pokoleniach. Projekcjom towarzyszyć będą specjaliści, którzy przedstawią historyczne i kulturowe konteksty, pomagające lepiej zrozumieć prezentowane filmy dokumentalne. Program uzupełnia debata dr. Michała Dworskiego z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Juliána Casanovy poświęcona analizie relacji między Hiszpanią a Polską podczas II wojny światowej.