W 1946 roku, gdy Europa powoli budziła się z wojennego koszmaru, grupa polskich dzieci znalazła niespodziewany azyl nad hiszpańskim brzegiem Morza Śródziemnego. Dziś, osiem dekad później, Instytut Cervantesa oraz łódzkie Muzeum Polskich Dzieci – Ofiar Totalitaryzmu przywracają pamięć o tym niezwykłym rozdziale historii.
Mija 80 lat od wydarzeń, które na zawsze połączyły losy grupy polskich dzieci z Hiszpanią. 24 kwietnia 1946 roku do Barcelony przybyło 125 małych Polaków – ofiar nazistowskiej polityki germanizacyjnej. Dzięki wysiłkom hr. Józefa Potockiego oraz polskiej służby konsularnej otrzymały one szansę na nowe życie i odzyskanie utraconej godności.
Z okazji 80. rocznicy utworzenia w Barcelonie placówki opiekuńczej dla polskich dzieci organizujemy cykl spotkań przybliżających kontekst dyplomatyczny tej historii oraz upamiętniających trudną drogę młodych Polaków z nazistowskich ośrodków germanizacyjnych do Barcelony – miasta, które stało się ich domem, symbolem nadziei i miejscem, w którym przywracano im polską tożsamość.
Szacuje się, że procesem zniemczania objęto około 200 tysięcy polskich dzieci, najczęściej kilkulatków przymusowo zabranych rodzicom. W specjalnych ośrodkach germanizacyjnych na terenie okupowanej Polski poddawano je indoktrynacji i uczono języka niemieckiego. Po wojnie polskie władze na uchodźstwie w Londynie oraz Polski Czerwony Krzyż (PCK) odnalazły około 30 tysięcy porwanych przez nazistów dzieci. Większość z nich szybko wróciła do ojczyzny, a niewielka część nadal przebywała w obozach dla uchdźców na terenie Austrii i Niemiec. To właśnie dla nich utworzono w 1946 roku centrum opieki w Barcelonie.
Wychowankowie tego ośrodka pochodzili głównie z regionu łódzkiego i ze Śląska. Mimo wcześniejszych wysiłków germanizacyjnych stosunkowo szybko odzyskali polską tożsamość. Ci, których rodziny się odnalazły, powrócili do kraju, a pozostali rozproszyli się po świecie. Placówka w Barcelonie działała 10 lat, do 1956 roku, otrzymując wsparcie Polskiego Rządu na Uchodźstwie, międzynarodowych organizacji pomocowych oraz władz hiszpańskich.
Nasz program upamiętniający jej działalność kreuje przestrzeń pamięci, dialogu i refleksji na temat międzynarodowej solidarności podczas II wojny światowej oraz relacji hiszpańsko-polskich w tym kontekście historycznym. Zaplanowany cykl obejmuje debatę znakomitych historyków oraz dwa komentowane pokazy filmowe, które z różnych perspektyw podejmują temat doświadczenia dziecięcego uchodźstwa oraz osobistych i zbiorowych traum, jakie wojna pozostawiła w kilku pokoleniach.